«Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας μιλάμε σήμερα για ένα θέμα που συχνά υποτιμάται, την καρδιαγγειακή νόσο στις γυναίκες.
Για πολλά χρόνια οι καρδιαγγειακές παθήσεις θεωρούνταν κυρίως ανδρική υπόθεση. Στην πραγματικότητα, όμως, αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου και στις γυναίκες.
Η καρδιαγγειακή νόσος στις γυναίκες έχει ιδιαιτερότητες: διαφορετικά συμπτώματα, διαφορετικούς παράγοντες κινδύνου και συχνά διαφορετική πορεία και έκβαση.
Στόχος μας σήμερα είναι να κατανοήσουμε καλύτερα αυτές τις διαφορές και, κυρίως, να θυμηθούμε ότι η πρόληψη και η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων μπορούν να σώσουν ζωές.»
Στο πλαίσιο αυτό έχω την τιμή να έχω μαζί μου την κυρία Καλαντζή Καλλιρρόη, Αν. Καθηγήτρια Καρδιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων για να μας ενημερώσει σχετικά με την γυναικεία καρδιά.
Ερωτήσεις
1.«Για πολλά χρόνια υπήρχε η αντίληψη ότι τα εμφράγματα αφορούν κυρίως τους άνδρες. Είναι τελικά η καρδιαγγειακή νόσος εξίσου σημαντικό πρόβλημα για τις γυναίκες;»
Πράγματι, για πολλά χρόνια τα εμφράγματα θεωρούνταν «πρόβλημα των ανδρών» και οι λόγοι είναι οι εξής: Οι γυναίκες εμφάνιζαν καρδιαγγειακά προβλήματα κατά μέσο όρο 7–10 χρόνια αργότερα από τους άνδρες, τα συμπτώματα στις γυναίκες συνήθως είναι λιγότερο “τυπικά”, με αποτέλεσμα να υπάρχει καθυστέρηση στη διάγνωση και, επίσης, οι κλινικές μελέτες στο παρελθόν γίνονταν κυρίως σε άνδρες.
Σκεφτείτε ότι, ευτυχώς πολλά χρόνια πριν, διοργανώθηκε από την Αμερικανική Καρδιολογική Εταιρεία ένα συνέδριο με θέμα: «Πώς να βοηθήσω των άνδρα μου να αντιμετωπίσει την καρδιακή του νόσο»!!! και μοιράστηκε και ένα φυλλάδιο με συνταγές που είχε τίτλο: «The way to a man’s heart»!!
Σήμερα, όμως, γνωρίζουμε ότι η καρδιαγγειακή νόσος είναι εξίσου σημαντικό πρόβλημα για τις γυναίκες και η παλιά αντίληψη ότι τα εμφράγματα αφορούν κυρίως τους άνδρες έχει πλέον ανατραπεί από την επιστημονική έρευνα. Η καρδιαγγειακή νόσος αποτελεί την πρώτη αιτία θανάτου παγκοσμίως και στις γυναίκες. Μία στις 3 γυναίκες πεθαίνει πια από καρδιαγγειακή νόσο.
- «Υπάρχουν παράγοντες κινδύνου που επηρεάζουν ιδιαίτερα τις γυναίκες; Για παράδειγμα η εγκυμοσύνη, η εμμηνόπαυση ή το χρόνιο στρες;»
Ακριβώς. Υπάρχουν παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου ειδικοί του γυναικείου φύλου: Η πρώιμη έναρξη της εμμήνου ρύσεως και η πρώιμη εμμηνόπαυση, τα αγγειοκινητικά συμπτώματα της εμμηνόπαυσης, το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, η ενδομητρίωση και η παρουσία ινομυωμάτων στη μήτρα, ο καρκίνος του μαστού, η λήψη αντισυλληπτικών φαρμάκων, η ορμονική θεραπεία υποκατάστασης, αλλά και παράγοντες που σχετίζονται με την κύηση, όπως η υπέρταση και ο σακχαρώδης διαβήτης κύησης, η προεκλαμψία, οι αποβολές, η προωρότητα κ.α.
Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος των γυναικών επηρεάζεται, επίσης, από διάφορους ψυχοκοινωνικούς παράγοντες που βιώνουν κυρίως οι γυναίκες, όπως η ενδοοικογενειακή βία, η κοινωνική απομόνωση, η έλλειψη επαρκούς εκπαίδευσης, το χαμηλό εισόδημα, η κατάθλιψη.
Οι γυναίκες, βέβαια, εμφανίζουν και τους κλασικούς παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου, όπως η υπέρταση, ο διαβήτης, η υπερλιπιδαιμία, το κάπνισμα, η παχυσαρκία, η έλλειψη φυσικής δραστηριότητας, τα αυτοάνοσα νοσήματα και οι ημικρανίες, κάποιοι από τους οποίους αν και είναι λιγότερο συχνοί στις γυναίκες, τους προσδίδουν μεγαλύτερο κίνδυνο, όπως π.χ. ο σακχαρώδης διαβήτης και το κάπνισμα.
3.«Υπάρχουν διαφορές στα συμπτώματα που μπορεί να παρουσιάσει μια γυναίκα όταν παθαίνει έμφραγμα σε σχέση με έναν άνδρα; Υπάρχει κίνδυνος να τα υποτιμήσουμε;»
Ναι, υπάρχουν σημαντικές διαφορές και αυτός είναι και ο πιο σημαντικός λόγος που μπορεί να τα υποτιμήσουμε και να καθυστερήσει τελικά η διάγνωση.
Οι άνδρες εμφανίζουν πιο συχνά τα λεγόμενα «τυπικά» συμπτώματα όπως, έντονο, πιεστικό πόνο στο στήθος που μπορεί να αντανακλά στη ράχη, στο σαγόνι ή στο αριστερό χέρι, εφίδρωση και δύσπνοια. Στις γυναίκες τα συμπτώματα συνήθως είναι άτυπα ή λιγότερο έντονα, όπως, έντονη κόπωση χωρίς προφανή λόγο, δύσπνοια, ναυτία ή έμετος, ζάλη ή αίσθημα λιποθυμίας, πόνος στην πλάτη, στον αυχένα, στο σαγόνι ή στους ώμους, στο στομάχι, δυσφορία ή βάρος στο στήθος.
Τα συμπτώματα στις γυναίκες συγχέονται με πιο «αθώες» καταστάσεις, όπως π.χ. κόπωση, άγχος, γαστρεντερικά προβλήματα και έτσι οι ίδιες αναζητούν καθυστερημένα βοήθεια. Επίσης, πολλές γυναίκες δεν θεωρούν τον εαυτό τους σε κίνδυνο για καρδιοπάθεια (έχουν την ψευδαίσθηση ότι τα οιστρογόνα θα τις προστατεύουν για πάντα) και τις περισσότερες φορές οι ίδιες πιστεύουν ότι τα συμπτώματά τους οφείλονται απλά στο άγχος, στην κούραση ή στην εμμηνόπαυση!
Αλλά, και οι επαγγελματίες υγείας, ακόμη και οι γυναίκες δυστυχώς, είναι λιγότερο ευαισθητοποιημένοι στις ιδιαιτερότητες των συμπτωμάτων των γυναικών και συνήθως είτε αγνοούν τα συμπτώματά τους, είτε θεωρούν ότι είναι κρίση πανικού ή αγχώδης διαταραχή και τις παραπέμπουν τελικά σε άλλη ειδικότητα.
- «Στην καθημερινή ιατρική πράξη βλέπουμε ότι πολλές γυναίκες φροντίζουν όλους τους άλλους, αλλά όχι τον εαυτό τους. Πότε πρέπει μια γυναίκα να αρχίσει να ελέγχει συστηματικά την καρδιά της;»
Δυστυχώς ή και ευτυχώς οι γυναίκες αναλαμβάνουν πολλούς ρόλους στην καθημερινότητά τους. Είναι ταυτόχρονα μητέρες, σύζυγοι, εργαζόμενες, φροντιστές των ηλικιωμένων μελών της οικογένειας. Συνήθως, ασχολούνται πρώτα με αυτούς που φροντίζουν και ξεχνούν ή δεν προλαβαίνουν να φροντίσουν τον εαυτό τους.
Ήδη από την εφηβεία και τη νεότητα είναι καλό να υπάρχει μία καρδιολογική εκτίμηση με ηλεκτροκαρδιογράφημα και υπερηχογράφημα καρδιάς και ένας έλεγχος των βασικών μεταβολικών παραγόντων κινδύνου, όπως ο σακχαρώδης διαβήτης και η υπερλιπιδαιμία, αλλά και η αναγνώριση ειδικών παραγόντων κινδύνου για τη γυναίκα, όπως το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών και η ενδομητρίωση.
Μεγαλώνοντας και ειδικά κοντά στην ηλικία των 40 ετών συστήνεται πιο συστηματικός καρδιολογικός έλεγχος και εκτίμηση του καρδιαγγειακού κινδύνου. Ειδικά, κοντά στην εμμηνόπαυση, αλλά και μετά ο καρδιολογικός έλεγχος πρέπει να γίνεται πιο συχνά, γιατί ο καρδιαγγειακός κίνδυνος αυξάνεται σημαντικά λόγω των ορμονικών αλλαγών και κυρίως της πτώσης των οιστρογόνων.
Τρεις απλές συμβουλές πρόληψης για κάθε γυναίκα που μας ακούει σήμερα, ποιες θα ήταν;»
Αν έπρεπε να δώσουμε τρεις απλές, αλλά ουσιαστικές συμβουλές πρόληψης σε κάθε γυναίκα, θα της λέγαμε να αυξήσει τη σωματική της δραστηριότητα και να τρώει πιο υγιεινά, να ελέγχει την αρτηριακή της πίεση, το βάρος της, τη γλυκόζη και τη χοληστερίνη της και φυσικά να μην καπνίζει.
Η γυναικεία καρδιά πρέπει να έχει τη φροντίδα που της αξίζει!